Chủ động điều chỉnh kế hoạch xuất nhập khẩu
Theo đánh giá của Cục Xuất nhập khẩu, xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông đang làm gia tăng rủi ro đối với vận tải, giao thương quốc tế và chuỗi cung ứng toàn cầu. Giá dầu và nhiên liệu được dự báo có xu hướng tăng trong thời gian tới, kéo theo chi phí vận tải biển, vận tải hàng không và các loại phụ phí logistics gia tăng. Đáng chú ý, eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch của thương mại dầu mỏ thế giới tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn khi Iran cảnh báo khu vực này không an toàn, buộc nhiều hãng tàu phải điều chỉnh hải trình, làm tăng thời gian vận chuyển và chi phí khai thác.
Trước tình hình này, Cục Xuất nhập khẩu đề nghị các hiệp hội ngành hàng thường xuyên cập nhật thông tin, phối hợp với cơ quan quản lý để kịp thời thông báo đến hội viên; đồng thời chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, tổ chức xuất nhập khẩu và vận tải hàng hóa, tránh phát sinh ách tắc. Các doanh nghiệp được khuyến nghị phân tích sát số liệu xuất nhập khẩu, theo dõi biến động địa chính trị và các yếu tố ảnh hưởng như tình hình tàu hàng, giá cước, chi phí và phụ phí vận tải… để sớm xây dựng kịch bản ứng phó.
Cước phí vận tải biển tăng vọt sau khi chiến sự ở Trung Đông bùng phát.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng kế hoạch phòng ngừa, thích ứng nhằm hạn chế rủi ro trong thương mại và vận chuyển quốc tế; chuẩn bị phương án phản ứng linh hoạt để bảo đảm chuỗi cung ứng không bị gián đoạn. Cục Xuất nhập khẩu cũng đề nghị tăng cường phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Công Thương và hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, nhằm tìm kiếm thêm thị trường và đơn hàng mới, đa dạng hóa đối tác, giảm phụ thuộc vào một số tuyến vận tải nhạy cảm.
Về quy mô thương mại, Trung Đông không phải thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, song lại giữ vai trò nhất định ở một số ngành hàng. Israel hiện là một trong những đối tác thương mại quan trọng của Việt Nam tại khu vực này, với kim ngạch trao đổi hai chiều những năm gần đây đạt hàng tỷ USD mỗi năm. Mặt hàng xuất khẩu chủ lực gồm điện thoại, linh kiện điện tử, thủy sản, cà phê, giày dép và dệt may.
Trong khi đó, thương mại với Iran có quy mô khiêm tốn hơn, chủ yếu tập trung vào cà phê, hạt tiêu, sản phẩm nhựa và một số mặt hàng nông sản. Tuy nhiên, điều đáng lo không nằm ở quy mô song phương, mà ở vị trí địa chiến lược của khu vực Trung Đông đối với các tuyến hàng hải quốc tế. Phần lớn hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam sang châu Âu, châu Phi và một phần sang Mỹ đều đi qua khu vực Biển Đỏ, kênh đào Suez, eo biển Hormuz. Bất kỳ gián đoạn nào tại đây đều có thể làm đảo lộn chi phí và tiến độ giao hàng.
Cước phí vận chuyển tăng cao, gián đoạn tiến độ giao hàng
Chia sẻ với PV Tiền Phong , ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) - đánh giá xung đột tại khu vực Biển Đỏ không chỉ ảnh hưởng đến các lô hàng xuất trực tiếp sang Trung Đông như UAE hay Ả Rập Xê Út, mà còn tạo tác động lan tỏa sang thị trường châu Âu. Phần lớn tuyến vận tải biển từ châu Á sang châu Âu đều đi qua kênh đào Suez và Biển Đỏ. Khi rủi ro an ninh gia tăng, nhiều hãng tàu buộc phải đổi hướng, vòng qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi), khiến hành trình kéo dài thêm nhiều ngày, thậm chí cả tuần.
Với nhóm hàng trái cây tươi, yếu tố thời gian mang tính quyết định. Chỉ cần chậm vài ngày đã có thể ảnh hưởng đến độ tươi, hình thức và giá bán. Container lạnh phải vận hành lâu hơn không chỉ làm chi phí đội lên mà còn gia tăng nguy cơ suy giảm chất lượng. Điều này trực tiếp thu hẹp lợi thế cạnh tranh về giá, vốn là điểm mạnh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Doanh nghiệp lo gặp khó trong việc vận chuyển khi chiến sự ở Trung Đông gây nguy cơ gián đoạn tuyến đường vận chuyển sang khu vực này và châu Âu.
Theo ông Nguyên, kim ngạch xuất khẩu rau quả sang Trung Đông và châu Âu hiện chiếm dưới 10% tổng xuất khẩu toàn ngành. Dù tỷ trọng không lớn, đây lại là những thị trường quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống. Nếu chi phí logistics quay lại mức căng thẳng như giai đoạn 2024-2025, mục tiêu tăng trưởng của ngành trong năm nay sẽ khó đạt như kỳ vọng.
Ông Phạm Quang Anh - Tổng Giám đốc Công ty CP May mặc Dony - cho biết, doanh nghiệp đang theo dõi sát các lô hàng xuất khẩu sang Jordan, thị trường hiện chiếm gần 20% tổng kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp và được duy trì ổn định từ năm 2017 đến nay.
Theo ông Quang Anh, hàng may mặc từ Việt Nam xuất sang Jordan chủ yếu quá cảnh qua khu vực Biển Đỏ - tuyến vận tải chịu tác động trực tiếp nếu căng thẳng Trung Đông leo thang. Trong những đợt bất ổn trước đây, thời gian giao hàng từng tăng từ khoảng một tháng lên tới 3-4 tháng, tức gấp nhiều lần thông lệ. Cước vận chuyển container 40 feet cũng có thời điểm tăng từ khoảng 1.500 USD lên 5.000 USD, chưa kể phụ phí bảo hiểm chiến tranh và tình trạng hạn chế tàu qua lại, khiến nguy cơ trễ tiến độ luôn hiện hữu.
“Chỉ cần chậm 15-20 ngày đã có thể lỡ mùa bán hàng, còn nếu kéo dài vài tháng thì coi như mất cả mùa”, ông Quang Anh nói. Với ngành dệt may, lĩnh vực mà vòng đời sản phẩm ngắn và phụ thuộc lớn vào yếu tố mùa vụ thiệt hại không chỉ nằm ở chi phí vận chuyển tăng thêm, mà ở nguy cơ đứt gãy toàn bộ chu kỳ kinh doanh của khách hàng.
Hiện Dony dự kiến xuất 1 container 40 feet sang Jordan trong hai tuần tới và đang làm việc chặt chẽ với đơn vị logistics để cập nhật diễn biến tuyến tàu. Theo ông Quang Anh, nhu cầu thị trường chưa có dấu hiệu sụt giảm đáng kể; điều khiến doanh nghiệp quan ngại nhất vẫn là biến động logistics.
