Đóng băng hạt nhân
Bản ghi nhớ do Mỹ đề xuất sẽ đặt nền móng cho các cuộc đàm phán sâu hơn liên quan tới chương trình hạt nhân Iran, đổi lấy việc Washington từng bước nới lỏng trừng phạt và giảm áp lực quân sự đối với Tehran.
Điểm gây chú ý lớn nhất trong dự thảo là việc Iran được cho là sẽ phải chấp nhận tạm ngừng làm giàu uranium trong thời gian từ 12 đến 15 năm.
Axios dẫn các nguồn tin am hiểu đàm phán cho biết hai bên hiện vẫn đang tranh cãi về thời hạn chính xác của lệnh “đóng băng hạt nhân” này. Một số nguồn nói thời gian tối thiểu là 12 năm, trong khi nhiều quan chức khác cho rằng mốc 15 năm đang được xem là phương án khả thi nhất.
Theo Wall Street Journal , một đề xuất đang được thảo luận là Iran sẽ ngừng làm giàu uranium trong 12-15 năm, sau đó chỉ được phép làm giàu ở mức tối đa 3,67% – ngưỡng phù hợp cho mục đích dân sự.
Tehran đang sở hữu lượng uranium được làm giàu tới 60%, trong khi mức 90% được xem là đủ để chế tạo vũ khí hạt nhân.
Tổng thống Trump tiếp tục khẳng định “lằn ranh đỏ” của Washington là Iran không được sở hữu bom hạt nhân.
Trong khi đó, Ngoại trưởng Marco Rubio tuyên bố Mỹ không phản đối chương trình hạt nhân dân sự của Iran nếu Tehran thực sự theo đuổi mục đích hòa bình.
“Nếu họ muốn một chương trình hạt nhân dân sự thì họ hoàn toàn có thể có. Nhưng họ không hành xử như thể đó là điều họ muốn. Họ đang hành xử như thể họ muốn một chương trình hạt nhân quân sự. Điều đó là không thể chấp nhận”, ông Rubio nói tại Nhà Trắng.
Ngoài vấn đề hạt nhân, bản ghi nhớ còn bao gồm hàng loạt nhượng bộ kinh tế quan trọng dành cho Iran.
Theo Axios , Mỹ sẽ từng bước dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt kinh tế, đồng thời giải phóng hàng tỷ USD tài sản Iran đang bị phong tỏa ở nước ngoài.
Đổi lại, Tehran sẽ chấp nhận các cuộc thanh sát quốc tế đối với chương trình hạt nhân của mình dưới sự giám sát của Liên Hợp Quốc.
Một nội dung then chốt khác trong thỏa thuận liên quan tới việc khôi phục tự do hàng hải tại eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu.
Sau các đợt không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran trước đó, Tehran đã đe dọa các tàu thương mại thuộc các quốc gia “không thân thiện” đi qua eo biển này.
Hải quân Iran thậm chí còn bị cáo buộc rải thủy lôi tại Hormuz, bao gồm cả trong ngày 23/4 – hơn hai tuần sau khi lệnh ngừng bắn với Mỹ có hiệu lực.
Thông tin này được Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine công bố trong cuộc họp báo ngày 6/5 (giờ Mỹ), kèm theo sơ đồ mô tả hoạt động của Iran tại khu vực.
Các biện pháp hạn chế hàng hải và nguy cơ chiến tranh đã khiến giá dầu toàn cầu tăng mạnh trong nhiều tuần qua. Tại Mỹ, giá xăng trung bình hôm 6/5 đã vượt 4,5 USD/gallon lần đầu tiên kể từ năm 2022.
Để đáp trả các động thái của Tehran, Hải quân Mỹ đã áp đặt phong tỏa đối với các cảng Iran từ tháng trước, đồng thời triển khai chiến dịch Dự án Tự do nhằm hộ tống tàu thương mại qua Hormuz.
Tuy nhiên, ông Trump bất ngờ ra lệnh tạm dừng chiến dịch hôm 6/5 sau khi Iran khai hỏa nhằm vào nhiều tàu chiến Mỹ trước đó một ngày.
Trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Mỹ cho biết quyết định này được đưa ra theo đề nghị của Pakistan cùng nhiều quốc gia khác, đồng thời nhằm tạo “không gian” cho các cuộc đàm phán hòa bình.
Dù vậy, ông Trump cũng phát đi cảnh báo cứng rắn với Tehran.
“Nếu họ không đồng ý, các cuộc ném bom sẽ bắt đầu và đáng tiếc là ở mức độ cùng cường độ cao hơn trước rất nhiều”, ông viết.
Trong khi đó, Ngoại trưởng Rubio thừa nhận tiến trình thương lượng hiện cực kỳ phức tạp. “Chúng tôi cần một giải pháp ngoại giao thật rõ ràng về những vấn đề mà Iran sẵn sàng đàm phán, mức độ nhượng bộ mà họ chấp nhận đưa ra ngay từ đầu để các cuộc đối thoại này trở nên đáng giá”, ông nói.
Ngoại trưởng Rubio cho biết hai đặc phái viên Steve Witkoff Jared Kushner đang trực tiếp tham gia xử lý các chi tiết kỹ thuật của thỏa thuận.
Giới quan sát nhận định nếu bản ghi nhớ được ký kết, đây có thể trở thành bước ngoặt lớn nhất trong quan hệ Mỹ - Iran kể từ sau khi Washington rút khỏi thỏa thuận hạt nhân JCPOA năm 2018. Tuy nhiên, nguy cơ đổ vỡ vẫn rất lớn do cả hai bên đều tiếp tục duy trì sức ép quân sự trong lúc đàm phán chưa hoàn tất.
“Nếu họ không đồng ý, các cuộc ném bom sẽ bắt đầu và đáng tiếc là ở mức độ cùng cường độ cao hơn trước rất nhiều”, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo. Minh họa: PBS.
Mỹ bắn tàu dầu Iran giữa cuộc đối đầu nghẹt thở
Cuộc khủng hoảng quanh eo biển Hormuz đang bước vào giai đoạn nguy hiểm mới khi Tổng thống Donald Trump công khai đe dọa mở lại chiến dịch ném bom với cường độ “mạnh hơn nhiều”, trong lúc quân đội Mỹ vừa nổ súng vào một tàu chở dầu treo cờ Iran bị cáo buộc tìm cách phá vỡ vòng phong tỏa hải quân của Washington.
Theo thông tin từ Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ, tàu dầu M/T Hasna đã bị một tiêm kích Boeing F/A-18E/F Super Hornet xuất kích từ tàu sân bay USS Abraham Lincoln bắn hỏng bánh lái sau khi con tàu này bị cáo buộc phớt lờ cảnh báo của Mỹ và tiếp tục di chuyển về phía cảng Iran tại Vịnh Oman.
Động thái quân sự mới nhất diễn ra chỉ ít giờ sau khi ông Trump phát đi tối hậu thư cứng rắn nhằm vào Tehran trên mạng xã hội Truth Social.
“Nếu họ không đồng ý, các cuộc ném bom sẽ bắt đầu và đáng tiếc là ở mức độ cùng cường độ cao hơn trước rất nhiều”, ông Trump tuyên bố khi đề cập tới các cuộc thương lượng hòa bình đang diễn ra với Iran.
Nhà lãnh đạo Mỹ cho biết chiến dịch quân sự Cuồng nộ chỉ có thể chấm dứt nếu Tehran chấp nhận các điều khoản mà Washington khẳng định hai bên “đã cơ bản thống nhất”. Đổi lại, Mỹ sẽ từng bước nới lỏng phong tỏa và mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động hàng hải quốc tế, bao gồm cả tàu Iran.
Tuy nhiên, giới chức Iran vẫn tỏ ra hết sức dè dặt. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei nhấn mạnh rằng mọi cuộc thương lượng phải dựa trên “thiện chí”, chứ không thể là “áp đặt”, “lừa dối” hay “cưỡng ép”.
Trong khi đó, các chỉ huy quân sự Iran tiếp tục đưa ra những tuyên bố cứng rắn. Chuẩn tướng Abolfazl Shekarchi cảnh báo Tehran sẽ đáp trả quyết liệt nếu Washington lợi dụng đàm phán như vỏ bọc cho các cuộc tấn công mới.
Tại Iran, truyền thông và giới chức nước này cũng đang mô tả quyết định tạm dừng Dự án Tự do của Mỹ là dấu hiệu cho thấy Washington buộc phải lùi bước trước áp lực từ Tehran. Một số nghị sĩ Iran thậm chí gọi đây là “thất bại nhục nhã” của Mỹ tại Hormuz.
